Người Nhật dùng đũa và nét văn hóa đẹp trong ăn uống

Văn hóa Nhật Bản không chỉ cầu kì trong cách chế biến và trình bày món ăn mà còn rất tinh tế trong việc thưởng thức món ăn. Cách dùng đũa của người Nhật khá đặc biệt và thú vị. Có nhà nghiên cứu từng nhận xét: phương Đông ăn kiểu chim, phương Tây ăn kiểu thú, đó là dựa vào thói quen của người phương Đông dùng đũa gắp thức ăn (như các loài chim dùng mỏ) còn người phương Tây thì dùng dao, nĩa để cắt xé thức ăn (như các loài thú dùng móng vuốt xé mồi).

phương Đông ăn kiểu chim, phương Tây ăn kiểu thú

Giống như những dân tộc khác ở phương Đông, người Nhật Bản cũng thường dùng đũa trong các bữa ăn hàng ngày. Tuy vậy cách dùng đũa của người Nhật lại có những nét riêng. Ở đất nước này, đũa được làm từ nhiều chất liệu như tre, gỗ, sừng, sắt… và ở mỗi chất liệu, đôi đũa lại mang một ý nghĩa khác nhau.

Quá trình du nhập đũa vào Nhật Bản

Cùng với quá trình giao lưu văn hóa giữa Nhật Bản với người Trung Quốc, các nhà buôn, các sư sãi đã du nhập đôi đũa vào Nhật Bản. Đũa bắt đầu được dùng trong cung đình rồi lan ra các gia đình quan lại giàu có vào khoảng năm 710 đến năm 794 (thời kỳ Nara).

Từ năm 1185 trở đi, đũa đã trở thành vật dụng phổ biến trong đời sống người dân Nhật Bản

Hình thức của đôi đũa trong cung đình Nhật Bản lúc đó cũng thể hiện sự phân biệt đẳng cấp rõ rệt. Đũa của vua và những người trong hoàng tộc thì ngắn hơn đũa của quan lại. Từ năm 1185 trở đi, đũa đã trở thành vật dụng phổ biến trong đời sống người dân Nhật Bản nhưng quan niệm đũa dài, đũa ngắn trong dân gian thì trái ngược với cung đình: đũa của cha mẹ phải dài hơn đũa của con. Đũa của chồng dài hơn đũa của vợ và đũa của anh dài hơn đũa của em.

Để chứng tỏ sự sang trọng, quyền quý của mình, ngày xưa vua quan và những người giàu có thường chỉ dùng đũa một lần rồi vứt đi. Về sau tục lệ này cũng trở nên phổ biến trong tầng lớp thường dân. Cũng từ năm 1185 trở đi, lúc cấy lúa (vào mùa xuân) và dịp thu hoạch lúa (vào mùa thu) hàng năm, người Nhật Bản lại có phong tục thay đũa mới. Ngày 4 – 8 hàng năm đã trở thành “ngày hội đũa” của cả nước.

Nguyên do của “ngày hội đũa” như sau: số 4 trong tiếng Nhật đọc là Si (Shi), số 8 thì đọc là Hachi (Hachi) mà từ “HaShi” lại là “đôi đũa” nên ngày 4-8 được gọi là ngày hội đũa.

So với đũa Trung Quốc, Việt Nam… đũa của Nhật Bản thường làm bằng gỗ, ngắn và dễ sử dụng hơn. Trong văn hóa Nhật Bản, đôi đũa là một trong những chủ đề thẩm mỹ gắn với nhiều với phong tục tập quán. Món Sashimi, một món ăn truyền thống nổi tiếng của Nhật Bản sẽ rất dễ bị hỏng nếu dùng các dụng cụ kim loại để ăn.

Cách dùng đũa của người Nhật

Cách dùng đũa của người Nhật khá đặc biệt: trên bàn ăn luôn có một đôi đũa chung để gắp thức ăn từ đĩa chung vào bát của mình. Nếu không có đũa chung, họ sẽ trở ngược đầu đũa của mình để gắp thức ăn rồi lại dùng đầu đũa cũ để ăn. Hành động này không chỉ mang ý nghĩa vệ sinh mà còn gắn với một phong tục trong tang lễ Nhật Bản: sau khi hỏa táng, những người thân trong gia đình phải dùng đũa gắp xương người đã khuất và chuyền cho nhau.

Một số quan niệm dùng đũa ở Nhật Bản cũng khá phổ biến như không cắm đũa lên bát cơm vì nó gợi lên sự chết chóc, không dùng đũa gắp thức ăn bị rơi. Có một tục lệ rất thú vị ở Nhật là khi bạn đi cắm trại hay picnic phải bẻ đôi đôi đũa dùng xong để tránh ma quỷ tận dụng những đôi đũa đó làm những chuyện xấu xa.

Ngày nay sau khi ăn xong, người Nhật cũng sẽ rửa sạch đôi đũa của mình để dùng lại. Mỗi người trong gia đình sẽ có một đôi đũa riêng. Đũa của khách sau khi dùng xong thì chủ nhà sẽ mang đi vứt. Đó là biểu hiện cho sự trong sạch của người dân ở xứ sở hoa anh đào.

Giữ đũa của bạn chính xác
Đây là phần thực sự cần phải mất nhiều thời gian để thành thạo. Nếu bạn thực sự muốn học thì bạn nên luyện tập một mình ở nhà càng nhiều càng tốt, và cũng đừng nên lười giữ chúng chỉ vì không có ai xem bạn cả.

Đừng ăn ngay lập tức từ những món ăn chung

Hãy lấy thức ăn từ những món ăn đã được chia ra và đặt chúng vào đĩa hoặc tô của bạn trước khi ăn.

Dùng gác đũa

Một số nhà hàng Nhật sẽ cung cấp cho bạn một dụng cụ gác đũa. Khi bạn không sử dụng đũa của mình nữa thì nên đặt chúng trên gác đũa. Nếu đũa của bạn là đũa dùng một lần, thì bạn sẽ không nhận được cái gác đũa. Tuy nhiên, bạn vẫn có thể tạo ra một cái từ giấy bọc của đôi đũa. không nên đặt đũa thẳng đứng trên bát cơm vì nó giống với một nghi lễ đang được cử hành tại các đám tang ở Nhật Bản.

Không dùng đũa đưa qua lại trên đĩa thức ăn

Đừng đưa đôi đũa của bạn qua lại trên các món ăn khi đang suy nghĩ hoặc khi bạn đang lưỡng lự chọn món ăn. Điều đó sẽ bị coi là tham lam (sashi bashi).

Không bới móc thức ăn

Lấy thức ăn từ phần trên của món ăn. Đừng moi móc trong đĩa để tìm kíếm những thứ ngon hoặc những thứ mình thích.

Không liếm đũa

Đừng nên liếm đầu đũa (neburi bashi) vì hành động đó bị đánh giá là mất vệ sinh trong con mắt của người Nhật.

Không dùng đũa như đồ chơi

Đừng quơ đũa của bạn trước mặt người khác khi trò chuyện hay khi giữ chúng trong thời gian dài mà không dùng đến, vì đó là một hành động mất lịch sự.

Cách dùng đũa của người Nhật khá đặc biệt

Cách cầm đũa đúng:

Chiếc đũa nằm dưới, đặt lên móng tay của ngón áp út, dùng ngón tay trỏ và ngón tay cái để cố định lại.

Chiếc đũa nằm trên, đặt nằm trên ngón tay giữa, sau đó dùng ngón tay trỏ và ngón tay cái di chuyển nhẹ nhàng để gắp thức ăn.

Khi dùng đũa gắp thức ăn chỉ có đũa nằm trên di chuyển, chiếc đũa nằm dưới cố định.

Cách lấy đũa:

Lấy đũa bằng tay phải.

Nhận đũa bằng tay trái.

Đổi lại cách cầm đũa bằng tay phải.

Ý nghĩa tặng đũa trong văn hóa Nhật

Trong hàng nghìn năm giao thương với văn hóa Trung Quốc, Nhật Bản đã bắt đầu sử dụng đôi đũa trong mỗi bữa ăn của mình. Ban đầu xuất hiện trong hoàng cung rồi dần dần, trong các gia đình bình thường cũng sử dụng đĩa để gắp thức ăn.

Đũa thời phong kiến ở Nhật có sự phân biệt khó rõ ràng, đũa của vua chú hoàng tộc thì khá ngắn, đũa của các quan lại thì dài hơn. Khoảng thế kỉ 12 trở đi, việc dùng đũa trở nên phổ biến trong đời sống của nhận dân.

Ngày nay, đũa vẫn được dùng để phân biệt các mối quan hệ trong gia đình như đũa của cha mẹ dài hơn đũa con cái, đũa của chồng dài hơn đũa của vợ, đũa của anh chị dài hơn đũa của em.

Đũa được dùng với ý nghĩa rất quan trọng trong đời sống, ví dụ trong tang lễ, người thân phải dùng đũa gắp xương người đã khuất sau khi hỏa táng và chuyển cho nhau. Bên cạnh đó, họ còn tránh dùng đũa để gắp thức ăn bị rơi vaiz, không cắm đũa vào bắt cơm vì họ quan niệm như vậy là điều xui xẻo sẽ xảy ra.

Trên đây là sơ lược về lịch sử cũng như cách dùng đũa của người Nhật. Mỗi dân tộc, đất nước đều có một nét năn hóa riêng, đối với người Nhật đôi đũa không chỉ đơn thuần là hai chiếc đũa để ăn mà nó còn chứa đựng bên trong đó những văn hóa đặc trưng của đất nước họ. Vì vậy bạn nên tìm hiểu những điều này nếu bạn cảm thấy nó thú vị hoặc có thể bổ sung cho mình những kiến thức mới mẻ trong cuộc sống.

280 views

Bạn thấy bài viết hữu ích không

Click vào ngôi sao để đánh giá

Đánh giá / 5. Số đánh giá