Nghề làm giấy thủ công đặc sắc của người Nhật

Không phải là đất nước khai sinh ra giấy, nhưng từ hơn nghìn năm về trước, người Nhật Bản đã sở hữu một kỹ thuật làm giấy đỉnh cao hoàn hảo mà không nơi đâu có thể bắt chước được. Đó chính là kỹ thuật làm giấy Washi truyền thống. Hôm nay mình sẽ cùng bạn tìm hiểu về nghề thủ công này.

Không phải là đất nước khai sinh ra giấy, nhưng từ hơn nghìn năm về trước, người Nhật Bản đã sở hữu một kỹ thuật làm giấy đỉnh cao hoàn hảo mà không nơi đâu có thể bắt chước được. Đó chính là kỹ thuật làm giấy Washi truyền thống.

Vai trò trong đời sống loại giấy Washi

Giấy Washi là loại giấy có một độ sáng bóng, mịn, nhẹ và độ bền tuyệt vời. Những sản phẩm được làm ra từ loại giấy này có vẻ đẹp ngỡ ngàng, thể hiện sự tỉ mỉ, tinh tế trong từng đường nét của người Nhật Bản.

Giấy Washi được sử dụng trong rất nhiều lĩnh vực đời sống thường ngày của người dân ở xứ mặt trời mọc như nghệ thuật thư pháp, vẽ tranh, origami, thả diều, làm búp bê, ô che mưa, bưu thiếp, giấy bọc đồ nữ trang, tấm lót khung, làm nền cho các bức ảnh, giấy dán và vô số các ứng dụng khác.

Nó là giấy như thế nào?

Theo tiếng Nhật, “Wa” có nghĩa là Nhật Bản còn “Shi” là giấy. Loại giấy này sản xuất từ sợi của ba loại cây đặc dụng của đất nước Phù Tang. Gồm có cây Kozo, Mitsumata và Gampi. Trong số ba loại cây trên, Kozo được sử dụng để làm giấy nhiều nhất bởi cây Mitsumata cho sợi ngắn hơn và thời gian thu hoạch khá dài. Còn cây Gampi tuy cho ra được sản phẩm giấy chất lượng tuyệt hảo nhất, nhưng chúng lại rất khó trồng, chỉ có thể thu hoạch những cây mọc tự nhiên.

Để có được những tờ giấy Washi truyền thống đúng điệu, người ta phải trải qua rất nhiều công đoạn từ chọn lựa nguyên liệu cho đến khi ra được thành phẩm cuối cùng. Những công đoạn đó không chỉ yêu cầu người nghệ nhân phải có kỹ thuật chính xác cao mà còn đòi hỏi tính kiên trì, nhẫn nại và không ít mồ hôi của người thợ thủ công chuyên cần.

Tìm hiểu các quy trình sản xuất giấy thủ công

Tìm hiểu các quy trình sản xuất giấy thủ công

Chuẩn bị nguyên liệu

  • Trước tiên, họ phải tiến hành thu hoạch ba loại cây vào đầu đông khi cây đã trút hết lá và cắt thành những đoạn dài khoảng 1,2m. Rồi sau đó đem đun trong nồi hơi có hình dạng đặc biệt. Tiếp theo sẽ tước vỏ dọc theo chiều dài đoạn cây, buộc thành từng bó và sấy khô.
  • Tiếp đến sẽ là công đoạn chuẩn bị sợi thô. Các dải vỏ cây khô được ngâm qua đêm để làm mềm và loại bỏ đi các lớp cứng bên ngoài để sau đó chúng được đôi chân của người thợ chà xát nhằm loại lớp vỏ màu đen ngoài cùng. Tiếp đến, họ dùng dao, cẩn thận cạo bỏ lớp màu xanh và tách các chồi, mấu, chỗ rạn một cách khéo léo tránh làm hỏng sợi. Lớp vỏ trắng còn lại sẽ được đem đi sấy khô trong bóng râm cho đến khi sẵn sàng cho công đoạn chế biến tiếp theo.

Xử lí nguyên liệu

Vỏ cây màu trắng đã khô sẽ tiếp tục được ngâm qua đêm, rửa sạch trước khi được đun sôi bằng dung dịch kiềm trong vòng 30 phút. Trước đây người ta thường sử dụng than gỗ để đun vỏ cây. Ngày nay, họ dùng xút, bột soda… thay cho than gỗ để loại bỏ xenluloza.

Khi vỏ cây đã được luộc chín và các tạp chất được hớt bỏ, những thớ sợi dài sẽ lộ ra và chúng được ngâm vào nước mát. Ngày hôm sau, những mảng sợi này sẽ được người thợ rửa sạch kỹ bằng tay và dùng thanh gỗ vuông chắc chắn đập trên bề mặt gỗ hoặc đá cho đến khi các sợi tách rời ra.

Tạo hình cho khổ giấy

Công đoạn kế tiếp sẽ là tạo hình và độ dày mỏng cho giấy. Người thợ lấy một lượng sợi nhỏ và nhanh tay lắc khuôn để các sợi gỗ này dàn đều trên mặt phẳng. Tiếp theo, họ lấy một lượng sợi nhiều hơn lần đầu và dịch chuyển khuôn để se từng sợi kết lại với nhau. Tiếp tục thao tác này cho đến khi giấy đạt được độ dày mong muốn. Tùy thuộc vào từng loại giấy họ muốn sản xuất mà cách chuyển động của khuôn khác nhau.

Những tấm giấy sau đó được dàn trải ban đầu để ngót nước tự nhiên và sẽ được nén chặt bằng máy hoặc vật nặng với trọng lượng tăng dần trong vòng 6 giờ. Sau khi giấy được nén chặt và đạt được một độ khô nhất định thì chúng sẽ được gỡ ra và được trải trên bề mặt những tấm gỗ tự nhiên như gỗ thông, hạt dẻ ngựa, cây bách Nhật Bản.

Trang trí sản phẩm hoàn thiện

Sau đó chúng sẽ được sấy trên bề mặt kim loại. Khi sản phẩm giấy được hoàn thiện, thợ thủ công đem giấy đi nhuộm màu, tạo hoa văn theo chủ đích của người thợ.

Khi sản phẩm giấy được hoàn thiện, thợ thủ công đem giấy đi nhuộm màu, tạo hoa văn theo chủ đích của người thợ.

Đặc điểm của washi

Ấm áp: Khi sờ vào giấy washi, bạn sẽ thấy nó ấm áp hơn giấy làm từ bột gỗ của người phương Tây, washi mềm mại và tạo cảm giác ấm cúng đối với người xem. 

Hình dáng: cứng cáp. Loại washi thuần sợi gỗ có thể được may vá và dùng làm áo giáp hay kimono trong thời kì đầu.

Sức mạnh: washi vẫn có thể dùng được khi đã bị ẩm.Nó phù hợp để làm giấy bồi, và bản khắc axit khi mà giấy buộc phải được nhúng nước. 

Mềm mại và mờ ảo:  sợi gỗ mờ, một đặc tính vô cùng độc đáo của giấy phương Đông. Vì thế, nó được dùng để đổi màu ánh sáng.

Khả năng hấp thụ: Các sợi gỗ có khả năng hấp thụ mực và màu vẽ rất đặc biệt. Giấy ban đầu thuần màu sợi gỗ nhưng khi thấm mực thì trở nên đậm màu và đặc biệt sống động khi được thấm màu nước.

Linh hoạt: Vì những sợi gỗ nằm ngẫu nhiên bên nhau nên không có chút gợn nào trên mặt giấy washi. 

Hàm lượng axit thấp: Loại giấy thủ công truyền thống của Nhật Bản gần như không có chút axit nào nếu chúng được chưa được tẩy trắng và phân cỡ. Những mẫu giấy in hoàn hảo của Nhật Bản đã có mặt trên đời từ cách đây 1000 năm. Ngày nay, giấy của làng Kurotani là một trong những loại giấy hảo hạng nhất còn sót lại.

Trang hoàng: Trong nhiều thế kỉ, những thiết kế đa màu sắc trên gỗ lát đã tạo ra những loại giấy đặc sắc sặc sỡ, dùng để trang trí. Ngày nay, lưới tơ chiyogami (loại giấy nhỏ có kiểu dáng tương tự) đã bất ngờ có mặt và được những nghệ nhân rất yêu thích. Mặc dù làm bằng máy, chất lượng vẫn đạt được tới 70% so với Kozo với hàng trăm kiểu mẫu.

Trải qua bao nhiêu thằng trầm của lịch sử, nghề sản xuất giấy truyền thống độc đáo này vẫn chưa hề bị mai một, dù số lượng các cơ sở sản xuất không còn nhiều như trước. Từng tờ giấy Washi đều thể hiện những nét tinh hoa, độc đáo mà chỉ xứ sở hoa anh đào mới có được.

184 views

Bạn thấy bài viết hữu ích không

Click vào ngôi sao để đánh giá

Đánh giá 4.8 / 5. Số đánh giá 4